|
Το Ηραίο του Άργους βρίσκεται ανάμεσα στο Άργος και τις Μυκήνες, στις πλαγιές του λόφου που ονομαζόταν Αετόβουνο ή Εύβοια. Θεωρείται κέντρο της λατρείας της Ήρας, της θεάς «Αργείας», όπως την ονομάζει ο Όμηρος. Το ιερό ιδρύθηκε στα μέσα του 8ου αι. π.Χ. σε θέση που δεσπόζει στην Αργολική πεδιάδα, αρχικά ως θρησκευτικό κέντρο της περιοχής και από τις αρχές του 7ου αι. π.Χ. ως επίσημο θρησκευτικό κέντρο αποκλειστικά της πόλης του Άργους. Η λατρεία είχε πιθανότατα μυστηριακό χαρακτήρα και η βασική της γιορτή ήταν τα Εκατόμβοια. Πιθανόν στην περιοχή να λατρευόταν μια προϊστορική χθόνια θεότητα συνδεδεμένη με τη φύση, με την οποία ταυτίστηκε αργότερα η Ήρα. Σύμφωνα με την παράδοση, το ιερό ιδρύθηκε από τον ήρωα Άργο ή τον Φορωνέα, γιο του ποταμού θεού Ινάχου. Η περίοδος ακμής του ιερού, με βάση την αρχιτεκτονική του εξέλιξη, τοποθετείται στις αρχές του 6ου αι. π.Χ. και κυρίως στο δεύτερο μισό του 5ου αι. π.Χ.
Το Ηραίο κτίστηκε σε τρία άνδηρα στη νοτιοδυτική πλαγιά ενός υψώματος, στους πρόποδες του όρους Αετόβουνο, που ορίζει την ανατολική πλευρά της Αργολικής πεδιάδας. Στην περιοχή του ιερού, που ονομάζεται Πρόσυμνα, εντοπίστηκαν κατάλοιπα οικισμού της Νεολιθικής και της Εποχής του Χαλκού, καθώς και ένα εκτεταμένο μυκηναϊκό νεκροταφείο με ενδείξεις μεταγενέστερης λατρείας των προγόνων. Η περιοχή είχε ιδιαίτερη σημασία για τους Μυκηναίους, καθώς ένας διαμορφωμένος οδικός άξονας μήκους περίπου 5 χλμ. τη συνέδεε με τις Μυκήνες.
Κατά τον 8ο αι. π.Χ. το ανώτερο άνδηρο ενισχύθηκε με κυκλώπειο αναλημματικό τοίχο. Πιθανότατα υπήρχε αρχικά ένας υπαίθριος βωμός ή ένα μικρό οικοδόμημα, ανάλογο με ένα πήλινο ομοίωμα που έχει βρεθεί εκεί. Στις αρχές του 7ου αι. π.Χ. η επιφάνεια του ανδήρου επεκτάθηκε με εκβραχισμούς και πάνω του ανεγέρθηκε ένας από τους πρώτους δωρικούς περίπτερους ναούς, τόσο σεβαστός ώστε διατήρησε τους αρχαϊκούς ξύλινους κίονες έως την καταστροφή του το 423 π.Χ., πιθανότατα από πυρκαγιά που προκλήθηκε από την απροσεξία της ιέρειας Χρυσηίδας. Το φημισμένο σε όλο τον αρχαίο κόσμο ιερό της Ήρας ήταν αφιερωμένο στη θεά που ευλογεί την αφθονία και προστατεύει στον πόλεμο.
Στο μεσαίο άνδηρο, όπου πιθανότατα υπήρχε ήδη βωμός, οικοδομήθηκαν στις αρχές του 6ου αι. π.Χ. δύο δωρικές στοές κάτω από τον κυκλώπειο αναλημματικό τοίχο, με πρόσοψη προς τα νότια, καθώς και ένα κτήριο συμποσίων, το «Δυτικό κτήριο». Μετά από περίοδο ύφεσης που προκάλεσαν ο πόλεμος με τη Σπάρτη και η βαριά ήττα στη Σήπεια, το Άργος ανασυγκροτήθηκε στα μέσα του 5ου αι. π.Χ., έχοντας προηγουμένως κατακτήσει την Τίρυνθα και τις Μυκήνες. Την περίοδο αυτή το ιερό απέκτησε μνημειακό χαρακτήρα με τη διαμόρφωση της επίσημης εισόδου, την ανέγερση τρίτης στοάς δυτικά των αρχαϊκών και την κατασκευή του «ανατολικού κτηρίου», το οποίο θυμίζει το Τελεστήριο της Ελευσίνας.
Τα έργα ολοκληρώθηκαν στα τέλη του 5ου αι. π.Χ. με την ανέγερση νέου δωρικού ναού, έργο του αρχιτέκτονα Ευπόλεμου, ο οποίος αντικατέστησε τον παλαιότερο καταστραμμένο ναό. Αργότερα προστέθηκαν δυτικά του ιερού ένα ελληνιστικό γυμνάσιο και ρωμαϊκά λουτρά.
Στο Ηραίο τελούνταν τα Ηραία ή Εκατόμβοια, οι σημαντικότερες γιορτές προς τιμήν της Ήρας, οι οποίες ξεκινούσαν με πομπή από το Άργος και είναι γνωστές ήδη από το επεισόδιο του Κλεόβι και του Βίτωνα. Από τον 6ο αι. π.Χ., όταν ο Ηρόδοτος τοποθετεί την απαρχή τους, έως τον 3ο αι. π.Χ., οπότε μεταφέρθηκαν στο Άργος, τελούνταν επίσης αγώνες στο ιερό, οι οποίοι εντάχθηκαν στους μεγάλους πανελλήνιους αγώνες και ανέδειξαν νικητές που ονομάζονταν «περιοδονίκες». Τα αγωνίσματα συνοδεύονταν από έπαθλα όπως χάλκινα αγγεία (υδρίες, λέβητες, τρίποδες, ασπίδες και κρατήρες). Μετά τη μεταφορά τους στο Άργος, όπου τελούνταν μαζί με τα Νέμεα, τα έπαθλα περιλάμβαναν στεφάνι μυρτιάς και χάλκινη ασπίδα, ενώ οι αγώνες ονομάζονταν «Ηραία τα εν Άργει» και αργότερα «η εξ Άργους ασπίς».
Μάρτυρες της μεγάλης σημασίας του Ηραίου αποτελούν ο υπολογισμός της τοπικής χρονολόγησης με βάση κατάλογο ιερατείων, καθώς και τα πλούσια αναθήματα των ρωμαϊκών αυτοκρατόρων Νέρωνα και Αδριανού. Η ακτινοβολία και η φήμη του ιερού διατηρήθηκαν έως την απαγόρευση της αρχαίας θρησκείας. Σύμφωνα με τον Βιτρούβιο, τον αρχαϊκό δωρικό περίπτερο ναό της Ήρας έκτισε ο Δώρος.
Ανασκαφές στην περιοχή πραγματοποιήθηκαν από τη Γαλλική Αρχαιολογική Σχολή και τον Αμερικανό αρχαιολόγο Blegen. Οι έρευνες έφεραν στο φως, μεταξύ άλλων, τον ναό του Απόλλωνα κοντά στην ακρόπολη, το βουλευτήριο, λουτρά, ένα ρωμαϊκό ηρώο, νεκροταφείο και το ίδιο το Ηραίο, το οποίο υπήρξε το σημαντικότερο κέντρο λατρείας της πολιούχου Ήρας.
|